Al van bij de opstart van het project Museum E! in 2014 kregen we advies en ondersteuning van het Museum Hedendaagse Kunst in Antwerpen (M HKA). Vanuit hun project ‘Meet me @ M HKA’ hebben zij ervaring opgedaan in het werken met hedendaagse kunst en ouderen met dementie. Hoewel het geheugen achteruitgaat, blijft de fantasie veel langer levendig. Door samen naar kunst te kijken, worden zelfbewustzijn en zelfexpressie gestimuleerd. Deze expertise willen ze graag delen, maar ook verder zetten buiten de muren van het museum in Antwerpen.
Zo kan het WoonZorgNetwerk Edegem beroep doen op een uitgebreide kunstcollectie van het Museum voor Hedendaagse Kunst te Antwerpen, afgekort ‘M HKA’. Het museum komt zo naar ons. Daarnaast kan WZC Immaculata een proeftuin zijn voor de gidsen in opleiding.
Het M HKA stelt de samenwerking voor met externe kunstenaars. De kunstenaars komen voor een lange of korte periode werken in het woonzorgcentrum met de bewoners. Deze wisselwerking kan een meerwaarde betekenen voor de praktijk van de kunstenaar, maar zorgt voor nieuwe vormen van communicatie en verbinding voor de bewoners. Vaak wordt het kunstwerk dat ontstaan is tijdens de residentie aangekocht. Zo groeit er stilaan een museum binnen WZC Immaculata.
“Ik word ontroerd werd door de ongelooflijk accurate manier van kijken door de bewoners. De ontwapenende manier van spreken en durven delen, het sprekende geluk dat van de gezichten is af te lezen, de glimlach en ook de tranen.Terwijl het (korte termijn)geheugen van mensen met beginnende dementie merkbaar achteruit gaat, geldt dat niet voor de fantasie. Die blijft veel langer levendig en rijk. Samen kijken naar kunst stimuleert het zelfbewustzijn en de zelfexpressie. Jaarlijks nodigen we nieuwe residenten en hun familie uit om dit samen te ervaren in het M HKA.”
- Ingrid Schildermans, gids M HKA en kunstenaar-
Onderstaande 'artists-in-residence' werkten al met bewoners tijdens een residentie:
“Wat mij enorm ‘pakt’ is de concentratie; dat volledig opgaan. De beelden die gemaakt zijn, hebben een zekere oerkracht die niet komt van het verstand, maar echt van diep komt. Dat voel je ook in de beelden en dat vind ik zo mooi.”
“Van bij de aanvang ben ik getoucheerd door de handen van de mensen, door de schoonheid en de kwetsbaarheid ervan. Het uitpakken van de porseleingips uit de rubbermal is een magisch moment. In stukken en brokken komt het lichaamsdeel tevoorschijn. Elk detail, elke plooi, nagel is zichtbaar.”
“Op een gegeven moment nam ze een borstel met verf, legde haar hand op de tableau en begon te schilderen. Het gebeurde erg langzaam. De tijd werd erg uitgerekt. Deze gedwongen vertraging vond ik heel fijn. Het gaf me veel voldoening te merken hoeveel deugd de persoon in kwestie had aan de actie. Je voelde hoe voedend het voor haar was.”
“Vanuit een werkplek in Café-Kletskop zetten we collage-, teken-, perforeer- en performatieve acties op. We focussen op herhaling, omkering, het komen en gaan van dingen en het ritme van het dagelijks leven.”
“Ik maak geluidobjecten/ instrumenten en neem residenten mee in het creatieproces. We bedekten onze vingertoppen met klei om een soort vingerhoed-je te maken. Als je bovenaan in de vingerhoed een gaatje maakt, kan het - na het bakken - functioneren als een klein belletje. Zo proberen we tot een soort belletjesinstrument te komen, gemaakt door alle deelnemers hier in huis."
Alle herinneringen van de opgedane ervaringen vertrekkende vanuit folklore, spel, natuur worden aan het eind van het proces door bewoners met droge naald techniek in een ets gevat. Deze ets wordt ingewerkt in een werk- en gesprekstafel die een plaats kreeg in Café Kletskop.
Met foto’s en installaties onderzocht Els de manier waarop gebouwen sociale processen weerspiegelen. Het gebouw wordt langs twee invalshoeken bekeken: het functionele, gemeenschappelijke aspect enerzijds en het persoonlijke verhaal van bewoners anderzijds.
“Samen met residenten werkte ik rond monotype, poëzie en filosofeerden we over kunst. We werkten rond de vraag: ‘Is dit een portret?’. Zo liet ik verschillende kunstvormen zien en was het aan hen of ze dit ook als een portret beoordeelden.”
“Mensen komen in contact met kunst terwijl ze daar niet naar op zoek zijn want ze komen eigenlijk gewoon familie bezoeken of zijn hier zelf resident. Dat is het mooie aan Museum E! Hier krijgt de kunst de vrijheid om zich aan het publiek, groot en klein, jong en oud te tonen.”
