De Vlaamse overheid besliste om in alle sectoren van welzijn en gezondheid de BelRAI-instrumenten te gebruiken om de zorgnoden en het functioneren van een persoon goed in beeld te brengen. Dat maakt het mogelijk om een persoonlijk zorgplan op te stellen, centraal op te volgen en informatie uit te wisselen tussen hulpverleners. Voor WZN Edegem is gastvrijheidscoach Evy Van Heurck trainer voor de indicatiestellers. Zij leidt mensen op om de BelRAI-schalen goed in te vullen.
Gastvrijheidscoach
Wat is een gastvrijheidscoach?
Evy: “Een gastvrijheidscoach zorgt eigenlijk letterlijk voor de gastvrijheid van de residenten. Op elke residentie is er een gastvrijheidscoach. Wij starten meestal om twaalf uur en begeleiden dan meestal het middagmaal. We bevragen dan welke menu de mensen graag willen eten en we brengen dan ook het bord aan tafel, zoals in een restaurant. Dat is eigenlijk deel 1 van mijn werkdag.
Vervolgens zorg ik in de namiddag voor een aangepaste activiteit op de residentie, meestal in combinatie met de biografische dienstverlening, die ik persoonlijk zeer belangrijk vind. De residenten komen hier binnen op een respectievelijke leeftijd en hebben al een heel leven achter de rug. Het is dan ook belangrijk om de bewoner en zijn biografie goed te leren kennen, zodat we een activiteit op maat kunnen organiseren of dingen kunnen doen die zij leuk vinden. Wij weten bijvoorbeeld uit de biografie dat iemand heel graag tekent. Dan gaan we die zeker aansporen om mee te doen aan een creatieve activiteit. Op een gegeven moment ken je ook de residenten heel goed. Dan weet je wie van muziek houdt, wie graag tekent, wie graag gesprekken voert…”
Moeten residenten meedoen met activiteiten?
Evy: “Moeten moet hier nooit. (lacht) Maar ze mogen wel allemaal deelnemen. Dat is hun vrije keuze. Sommige residenten doen altijd mee, welke activiteit het ook is. Anderen zitten liever op hun kamer. Dat is hun volste recht, al proberen we wel te stimuleren dat ook zij mee actief meedoen, dat we ze betrekken in wat wij en de medebewoners doen. Net daarom is de biografische dienstverlening zo belangrijk, want iedereen doet wel iets heel graag”
“Moeten moet hier nooit. Maar de residenten mogen wel allemaal aan alle activiteiten deelnemen. Dat is hun vrije keuze"
Misschien onderschatten we dat soms, maar sommige residenten zitten soms in de namiddag helemaal alleen.
Evy: “Ja, dat klopt en vaak wordt dat stuk een beetje vergeten. Het zijn net die residenten die zich isoleren van de rest en dat is spijtig want zo voelen ze zich vaak alleen en eenzaam. Je zou soms schrikken hoeveel bewoners nauwelijks of geen bezoek krijgen. Als je ze dan meeneemt naar de leefruimte en je begint met hen te spreken in groep, dan voel je pas hoeveel nood ze hebben aan een gewoon gesprek. Dat kunnen ze hier altijd voeren. We staan daarvoor open en is ook een deel van mijn job. Ik zeg altijd ‘ik heb tijd voor de mensen’. Als iemand nood heeft aan een babbeltje, dan ga ik daar naartoe en neem ik mijn tijd daarvoor”
Hoe belangrijk is een gastvrijheidscoach in een organisatie zoals deze?
Evy: “In mijn ogen ontzettend belangrijk en dat is niet omdat ik die functie doe dat ik dat zeg. Het is een zeer unieke maar ook heel nuttige en belangrijke functie. De zorg voor de bewoner is prioritair maar ook mentaal welzijn is daar een stuk van. Residenten moeten zich goed voelen. Het zorgpersoneel is er voor de pure zorg, het aankleden en verzorgen van de mensen, medicatie uitdelen … Vaak hebben ze gewoon de tijd niet meer om echt stil te staan bij de verhalen en zorgen van de residenten, terwijl ze dat wel zouden willen doen. Daarom ben ik er, om ook dat deel van het welzijn op een goede manier te bekomen.
Daarnaast heb ik ook een brugfunctie tussen de zorgverleners en de familieleden. De zorg- en verpleegkundigen hebben hun handen vol en familie heeft vaak een heleboel vragen. Die kunnen ze stellen aan mij en ik kan die vervolgens doorgeven aan de juiste persoon en terug communiceren naar de familieleden. Dat gaat vaak veel sneller en gaat gepaard met veel meer rust”
BelRAI
Buiten gastvrijheidscoach is er ook nog het verhaal BelRAI. Wat is Belrai juist?
Evy: BelRAI is een instrument om de zorggraad te meten. Bel staat voor Belgisch, RAI staat voor Resident Assessment Instrument. Het meetinstrument is ontwikkeld in Amerika en ook in andere landen wordt het gebruikt (bv. NedRAI in Nederland) en het is specifiek gericht op zorginstellingen in dat land.. De overheid vond het een goed systeem om ook bij ons te implementeren en vanaf 2023 zijn we er dan ook stapsgewijs mee bezig.
De BelRAI-schalen vervangen op termijn de KATZ-schaal die we nu gebruiken om een zorggraad te meten. Het nadeel van die KATZ-schalen is dat die zeer beperkt zijn en ook vanuit een negatief punt naar de bewoner kijken. De schaal fixeert zich vooral op wat die persoon niet meer kan. Het gaat voornamelijk over fysieke aspecten. Daar wordt dan een zorggraad (met een letter) opgeplakt"
Wat is voor jou de verbetering in dit systeem ten opzichte van een Katz-schaal?
Evy: “Dat we – door middel van de nieuwe schaal – een meer holistisch beeld krijgen van de bewoner. We gaan echt kijken: ‘Wat kan iemand nog?’. Dat zorgt ervoor dat we echt een breed beeld krijgen van de persoon in kwestie. De nieuwe schaal is ook veel uitgebreider. Het is echt waanzinnig hoeveel langer de BelRAI is ten opzichte van de KATZ-schaal. Bij KATZ-schalen wordt er op zes aspecten een cijfer gegeven, BelRAI bestaat uit een 200-tal vragen. Dat is een groot verschil. Daarnaast wordt er bij de BelRAI ook voor een heel groot deel aandacht besteed aan het mentale aspect. Aangezien er toch steeds meer mentale problematieken zijn, valt dat ook enkel maar toe te juichen. Het is ook belangrijk dat er een breed beeld komt van de bewoner want op basis van de BelRAI van een bewoner stellen we ook een zorgplan op. Als we alles correct invullen, zien we meteen wat voor zorgnoden de bewoner heeft en hoe we daar multidisciplinair op kunnen inspelen. Dat biedt een voordeel, niet alleen voor de bewoner maar ook voor de familieleden en de personeelsleden die het zorgplan moeten uitvoeren"
Door de nieuwe schaal krijgen we een meer holistisch beeld van de bewoner. We gaan echt kijken: ‘Wat kan iemand nog?’. Dat zorgt ervoor dat we echt een breed beeld krijgen van de persoon in kwestie.
Je zegt dat het multidisciplinair wordt ingevuld. Wie vult die schaal dan in?
Evy: “Dat is heel breed. Dat gaat van sociale dienst tot hoofdverpleegkundige, verpleegkundigen, verpleegkundigen, zorgkundigen. Evengoed vullen de kinesisten, ergotherapeuten, gastvrijheidscoaches en logopedisten een deel in. Belangrijk daarbij is dat enkel indicatiestellers die BelRAI-schalen mogen invullen. Zij krijgen daar een attest voor na een opleiding en moeten elk jaar een intervisie van vier uur volgen om hun attest te behouden.
Die intervisies worden gegeven door trainers en ik ben zo een trainer. Wij hebben een opleiding gehad om indicatiestellers op te leiden en intervisies te geven. Ondertussen zijn er een vijftigtal indicatiestellers binnen onze organisatie”
De vragenlijst is 200 vragen lang. Dat lijkt me wel arbeidsintensief.
Evy: “Niet iedereen moet alle vragen invullen. De vragenlijst van 200 vragen is multidisciplinair verdeeld. Zo vult iedereen voor elke bewoner het deel in dat hem/haar/het aanbelangt. Het is wel waar dat deze schaal invullen meer werk vereist dan voorheen het geval was. Maar de nadelen van de tijd wegen niet op tegen de vele voordelen. Je leert de bewoner echt veel beter kennen en we merken echt wel veel meer mogelijkheden. Het duurt de eerste keer langer maar op lange termijn is het een goed systeem. Wanneer elk personeelslid het deel heeft ingevuld, krijgen we een schaal en een analyse van de aandachtspunten waar we rekening mee moeten houden. Zo kunnen we vervolgens ons zorgplan veel efficiënter en gerichter opstellen.
De planning van wie we moeten beoordelen, wordt gemaakt door de gastvrijheidscoaches. We proberen de eerste BelRAI-schaal in te vullen na de eerste twee à drie weken na binnenkomst van de bewoner. Officieel moet het binnen de zes weken. Wij gaan altijd drie dagen de bewoner observeren. Dat doen de indicatiestellers op maandag, dinsdag en woensdag. Donderdag en vrijdag wordt de BelRAI dan ingevuld. Vervolgens bespreken we die schaal dan ook zo snel mogelijk op de ZIZ-vergaderingen"
Wat zijn dat: ZIZ-vergaderingen?
Evy: “Een ZIZ-vergadering staat voor ZorgInZicht-vergadering. Dat is een multidisciplinair overleg dat tweewekelijks wordt georganiseerd. Daarbij zit het zorgpersoneel samen met de gastvrijheidscoach, kinesisten, logopedisten … om twee of drie residenten wat verder te bespreken. Daar nemen we heel dat BelRAI-verhaal in mee en bespreken we uitgebreid de resultaten”
Wordt er enkel in het begin een BelRai afgenomen?
Evy: “Neen, absoluut niet. Het is de bedoeling om een bewoner ongeveer twee keer per jaar te beoordelen. Ook daar is een lijst voor gemaakt zodat iedereen om de zoveel tijd nog eens aan bod komt. Na een ziekenhuisopname wordt ook het hele proces nog eens herhaald, zeker wanneer we merken dat er fysiek of mentaal iets veranderd is. Bij een levensveranderende situatie bekijken we ook opnieuw of we herevalueren.
Het belangrijkste is dat je dat ook regelmatig blijft doen, zodat je steeds weet hoe het eraan toe gaat met de bewoner. Bovendien is het ook goed voor de indicatiestellers om in een ritme te blijven en toch de BelRAI steeds te blijven gebruiken om het steeds op de juiste en correcte manier te doen want de BelRAI vereist wel een zeer specifieke taal. Er zijn echt begrippen die specifiek binnen BelRAI gebruikt worden. Het is ook lastig als je bijvoorbeeld niet zelf kan observeren maar moet afgaan op verklaringen van anderen. Als dan de juiste begrippen niet gebruikt worden, zit je soms wel even bezig. Het zou dus goed zijn als iedereen – en niet alleen de indicatiestellers – die begrippen zouden leren”
“Op lange termijn is het inderdaad de bedoeling dat ziekenhuizen en psychiatrische instellen bijvoorbeeld hier ook mee gaan werken. Nu heb je veel verschillende instrumenten en op die manier wordt het uniform en duidelijk voor iedereen"
Is dat ook de bedoeling dat ziekenhuizen dan mee werken of niet?
Evy: “Op lange termijn is het inderdaad de bedoeling dat ziekenhuizen en psychiatrische instellen bijvoorbeeld hier ook mee gaan werken. Nu heb je veel verschillende instrumenten en op die manier wordt het uniform en duidelijk voor iedereen. Daar zijn we wel nog lang niet denk ik. Toch zal er in de toekomst werk van gemaakt worden want normaal gezien zal ook de financiering van woonzorgcentra, thuiszorg en ziekenhuizen hierop gebaseerd worden. Er is nog veel onduidelijkheid over maar op lange termijn wordt dit wel de centrale tool”
Je spreekt over thuiszorg. Gebruikt ThuisZorg Edegem dan dezelfde tool?
Evy: “Ja, en dat is ook echt een voordeel aan dat systeem. Het wordt veel meer gecentraliseerd. Er komt een centraal systeem met verschillende meetinstrumenten, gericht op de zorg die je moet verlenen. De BelRAI voor ThuisZorg Edegem is bijvoorbeeld de BelRAI-screener. Die is iets beperkter dan onze BelRAI Long-Term Care Facilities (LTCF). Maar het voordeel is dat de gegevens van de thuiszorgdiensten meteen wel bij ons ook kunnen gebruikt worden. Er is een veel betere wisselwerking. De BelRAI wordt ook door de sociale diensten van zowel TZ Edegem als WZC Immaculata bekeken”
Hoe zie je de toekomst en het komende jaar?
Evy: “Moeilijke laatste vraag. Dan moet ik eens goed nadenken. Ik denk dat ik graag nog meer mensen warm zou willen maken voor het BelRAI-verhaal. Niet alleen indicatiestellers maar ook andere collega’s zoals het administratief personeel. Bovendien denk ik dat ook familieleden ergens nog een stukje verdienen in dat project. Ik zei het al: dat traject heeft bepaalde aspecten en bepaalde termen die enkel daar voorkomen. Als iedereen die juist zou gebruiken, dan zijn we een hele grote stap in de juiste richting. Iedereen mee in het BelRAI-verhaal zou ik zeggen”
